Stichting Menno ter Braak

Dit is de voorlopige website van de Stichting Menno ter Braak. De stichting, opgericht op 11 januari 2006, stelt zich ten doel het werk en de correspondentie van Menno ter Braak te digitaliseren en integraal ter beschikking te stellen op mennoterbraak.nl. Het project zal worden gerealiseerd in coproductie met de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren en met medewerking van het Letterkundig Museum en andere instituten die Ter Braak-documentatie beheren en bestuderen.

Behalve het werk en de correspondentie zal men op mennoterbraak.nl literatuur over Ter Braak kunnen vinden, editiegeschiedenissen, afbeeldingen van bijzondere uitgaven, een blik in zijn bibliotheek, foto’s, beeld- en geluidsmateriaal.

Op de website zal Ter Braak worden getoond als een centrale figuur in het culturele leven van zijn tijd, het Interbellum. Door middel van een tijdbalk zal de bezoeker uitgenodigd worden om kennis te nemen van wat zich in Nederland en de wereld afspeelde in het jaar of op de dag dat een tekst, een brief of een document tot stand kwam. mennoterbraak.nl zal het karakter krijgen van een tijdmachine, een biografische bron voor wie meer wil weten over Ter Braak en zijn tijdgenoten.

 

Menno ter Braak (1902-1940)

De biograaf van Ter Braak, Léon Hanssen, schreef:

“Menno ter Braak (Eibergen,1902-Den Haag,1940) was een van de meest vooraanstaande intellectuelen van zijn tijd. Door zijn zelfstandig essayistisch werk en de inhoud die hij wist te geven aan zijn functie als criticus op het gebied van literatuur, geestesleven, film en toneel, behoort hij tot de prominente cultuurdragers van het Interbellum in Nederland. Hij was niet alleen mede-oprichter en redacteur van het belangrijkste literaire tijdschrift uit de jaren dertig, Forum (1932-1935), maar ook mede-oprichter en bestuurslid van de voornaamste intellectuele groepering die zich buiten het politieke partijwezen om rekenschap gaf van en verzet bood aan de extremistische tijdgeest: het Comité van waakzaamheid van anti-nationaal-socialistische intellectuelen (1936-1939).

Ter Braak had een opleiding als historicus; hij promoveerde in 1928 te Amsterdam cum laude op een proefschrift over de middeleeuwse Duitse keizer Otto III. Tijdens zijn studie was hij van 1924 tot 1925 redacteur van het blad Propria Cures. In 1925 deed hij zijn intrede in de literaire wereld in het mede door zijn vriend H. Marsman uitgegeven tijdschrift De Vrije Bladen. Samen met de cineast Joris Ivens en de critici H. Scholte en L.J. Jordaan richtte hij in 1927 de Nederlandsche Filmliga op, waarin hij opkwam voor de film als zelfstandige kunstuiting. Zijn reputatie als gerespecteerd maar ook zeer gevreesd kunstcriticus verwierf Ter Braak vooral als redacteur van het Haagse dagblad Het Vaderland, een functie die hij van november 1933 tot zijn dood bekleedde.

Als oorspronkelijk denker die invloeden van met name Hegel en Nietzsche op geheel eigen wijze verwerkte, deed Ter Braak zich vooral kennen in Het carnaval der burgers (1930), Afscheid van domineesland (1931), Demasqué der schoonheid (1932), Politicus zonder partij (1934) en Van oude en nieuwe christenen (1937). Hij schreef ook twee romans, Hampton Court (1931) en Dr. Dumay verliest... (1933), na in zijn studententijd het genre van het korte verhaal te hebben beoefend.
In zijn streven naar een brede Europese oriëntatie richtte Ter Braak zijn blik als criticus vooral op de Duitse en Franse literatuur van zijn tijd, waarbij hij blijk gaf van een kritisch en fijn onderscheidingsvermogen. Verscheidene van zijn werken worden thans gerekend tot de klassieken van de Nederlandse kritiek. De maatstaven die hij met de Forum-groep en in het bijzonder met zijn vriend E. du Perron aanlegde om een werk in essentie op te vatten als de uiting van een persoonlijkheid, zijn tot de toetsstenen van de naoorlogse literaire kritiek gaan behoren. Daarbij komt dat de figuur van Ter Braak door de aura van grote integriteit die hem bij zijn leven al omgaf en die nog is toegenomen door zijn zelfgekozen dood bij de Duitse inval, tot een morele norm op zichzelf is geworden. Vanzelfsprekend riep dit ook weer een vaak nogal felle reactie op, een discussie die tot op de dag van vandaag voortduurt. Ter Braak behoort onomstotelijk tot de erflaters van de Nederlandse beschaving uit de eerste helft van de twintigste eeuw.”

Léon Hanssens biografie van Ter Braak verscheen in twee delen, Want alle verlies is winst en Sterven als een polemist, bij Uitgeverij Balans in 2000/2003 en in een verkorte editie, Menno ter Braak 1902-1940, leven en werk van een polemist bij Meulenhoff in 2003.

 

Uw bijdragen

De Stichting Menno ter Braak is er inmiddels in geslaagd de financiële middelen te verwerven die de eerste fase van het project mogelijk kunnen maken.
In Nieuwsbrief 2 wordt de stand van zaken per maart 2009 geschetst. Giften en donaties blijven welkom en noodzakelijk. U wordt vriendelijk verzocht de stichting opmerkzaam te maken op mogelijke donateurs. De Belastingdienst heeft de Stichting Menno ter Braak aangemerkt als Algemeen Nut Beogende Instelling. Zie onze nieuwsbrief voor bijzonderheden.

Ook kunt u een bijdrage leveren aan de website. Indien u beschikt over materialen (zoals bv. secundaire literatuur in digitale vorm, brieven, foto’s, afbeeldingen etc.), die er zich toe lenen om een plaats op de website te krijgen, verzoeken wij u vriendelijk contact met ons op te nemen. Ook uw commentaar en adviezen zijn van harte welkom.

Om haar doelstellingen te bereiken zoekt de Stichting nog enthousiaste medewerkers. De stichting wil daarnaast bemiddelen bij het creëren van stageplaatsen. Het secretariaat van de stichting verstrekt graag inlichtingen.

 

Nieuwsbrief 2 van de Stichting Menno ter Braak

(Deze nieuwsbrief is ook in PDF formaat te downloaden.)

Menno ter Braak door Paul Citroen

In deze tweede Nieuwsbrief van de Stichting Menno ter Braak berichten we belangstellenden en betrokkenen bij mennoterbraak.nl over de voortgang van het project. De stichting, opgericht in 2006, stelt zich ten doel het werk en de correspondentie van Menno ter Braak (1902-1940) te digitaliseren en integraal te publiceren op de website mennoterbraak.nl. Het gaat daarbij om:

Het project wordt gerealiseerd in coproductie met de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) en met medewerking van het Letterkundig Museum en andere instituten die Ter Braak-documentatie of materialen met betrekking tot Ter Braak beheren.

Financiering

Het project wordt gerealiseerd dankzij toezeggingen van verschillende fondsen:

Daarnaast werden donaties ontvangen van:

ANBI

De Belastingdienst heeft de Stichting Menno ter Braak aangemerkt als Algemeen Nut Beogende Instelling. Een ANBI kan een vrijstelling van schenkings- en successierecht krijgen voor schenkingen en erfenissen die zij ontvangt. Particulieren die giften doen aan een ANBI kunnen een giftenaftrek krijgen voor de inkomstenbelasting. Bij bedrijven is er een giftenaftrek voor de vennootschapsbelasting.
Daarnaast is er de mogelijkheid om te schenken bij notariële akte gedurende meerdere jaren. Uw schenking is dan volledig aftrekbaar van de belasting. De procedure is eenvoudig:

De kosten voor het opmaken van de notariële akte zijn voor rekening van de Stichting.

De stand van zaken

de werken

Het eerder gepubliceerde werk van Ter Braak is in de afgelopen periode volledig gedigitaliseerd. Het gaat om het Verzameld Werk (Amsterdam, 1949-1950, herdrukt in 1980), De Propria Curesartikelen 1923-1925. Met een inleiding van Carel Peeters (’s-Gravenhage, 1978) en De artikelen over emigrantenliteratuur 1933-1940. Bijeengebracht en ingeleid door Francis Bulhof (’s-Gravenhage, 1980). Hiermee is een eerste doel van de stichting bereikt. Ca. 5000 pagina’s tekst zijn nu doorzoekbaar bij DBNL en, binnen afzienbare tijd, op onze eigen website. Rob Groenewegen schreef bij ieder boek een introductie.

de artikelen over literatuur

Op dit moment wordt de publicatie voorbereid van de artikelen die niet eerder of niet eerder in de oorspronkelijke versie zijn gepubliceerd. Deze artikelen verschenen voor het merendeel in de Haagse krant Het Vaderland waar Ter Braak van 1933 tot 1940 als redacteur Kunst en Letteren werkzaam was.
Daarnaast worden de publicaties in Filmliga, De Vrije Bladen, Groot Nederland, I10 en andere tijdschriften en kranten bijeengebracht en binnenkort gedigitaliseerd.
Van alle krantenartikelen zal op de website behalve de leestekst ook een afbeelding van de oorspronkelijke krantenpagina worden getoond.
Aan de Universiteit van Amsterdam werd in de herfst van 2008 door studenten onder leiding van dr. Frans Blom in het kader van de module Teksteditie van de Duale Master Redacteur/ Editor de digitale uitgave van de in 1933 en 1934 in het Vaderland verschenen artikelen voorbereid.
Voordat deze artikelen op de website gepubliceerd kunnen worden, dient er nog veel werk verzet te worden. Een aanzienlijk aantal artikelen in het Verzameld Werk wijkt namelijk af van de oorspronkelijke - door Ter Braak geautoriseerde - versies, zoals die indertijd werden gepubliceerd in Het Vaderland. Destijds werden door de redactiecommissie van het Verzameld Werk talrijke coupures aangebracht, artikelen samengevoegd en titels ingekort of gewijzigd. Op mennoterbraak.nl zullen uiteindelijk alle artikelen integraal en in hun oorspronkelijke vorm verschijnen.

pagina uit Het Vaderland van zondag 5 augustus 1935 met links een bijdrage van Menno ter Braak

Tot het moment waarop onze eigen website klaar is zal het hierboven genoemde gedigitaliseerde materiaal evenals het Verzameld Werk te raadplegen en te doorzoeken zijn op de website van DBNL: DBNL plaatste al eerder het tijdschrift Forum op haar website.

de artikelen over theater

Samen met het Theater Instituut Nederland (TIN) en de Universiteit van Amsterdam, Leerstoelgroep Theaterwetenschap, bereidt de stichting de digitale ontsluiting voor van de ca. 600 artikelen over theater van Menno ter Braak. Daartoe in staat gesteld door een bijdrage van de VandenEnde Foundation wordt deze publicatie bezorgd door Robbert van Heuven, dramaturg en freelance Theaterjournalist.

de correspondentie

Onder leiding van Krijn ter Braak wordt de complete correspondentie van en aan Menno ter Braak gereed gemaakt voor digitale publicatie. De correspondentie omvat ca. 4000 brieven. De helft van deze brieven zal eind van het jaar gereed zijn, doorzoekbaar en als origineel te raadplegen.
Met voorrang zullen worden gepubliceerd:

Ter Braak - Du Perron. Briefwisseling 1930-1940, bezorgd en van annotaties voorzien door H. van Galen Last (Amsterdam, 1962-1967) is inmiddels gedigitaliseerd en te vinden op de website van DBNL.
Alle passages die indertijd in deze editie werden weggelaten worden er weer aan toegevoegd, zodat voor het eerst een integrale editie ontstaat van deze correspondentie. Op mennoterbraak.nl zullen de oude en de nieuwe editie van de briefwisseling naast elkaar worden gepubliceerd.

brief van D.A.M. Binnendijk aan Menno ter Braak
(scan NLMD03_B05881B1-Braak2729_076)

Secundaire literatuur

In de afgelopen maanden zijn ca. 6000 pagina’s secundaire literatuur gedigitaliseerd.
De tweedelige biografie van Léon Hanssen, Want alle verlies is winst en Sterven als een polemist (Amsterdam, 2000/2003) is inmiddels in een digitale versie beschikbaar op DBNL.

Ter Braak-encyclopedie en Kalendarium

Belangrijke onderdelen van de website die de stichting tot ontwikkeling wil brengen zijn de Menno ter Braak-web-encyclopedie en het Menno ter Braak-kalendarium, waarin alle noodzakelijke informatie uit het universum van Ter Braak verzameld wordt.
In de Encyclopedie zal iedere persoon, ieder personage, ieder werk en iedere instelling, genoemd in het werk of de correspondentie van Ter Braak, met een lemma vertegenwoordigd zijn.
In het Kalendarium worden belangrijke tijddata uit het leven van Ter Braak afgezet tegen een historische tijdtabel. Bij de annotatie van de theaterartikelen wordt gebruik gemaakt van koppelingen met de multimediale Theaterencyclopedie van het Theater Instituut Nederland, die binnenkort actief wordt.

vrnl: Thomas Mann, Menno ter Braak en Katia Mann voor het Mauritshuis in Den Haag
(scan NLMD02_B-00802-IV-005.tiff)

Metamorfoze

Metamorfoze is het Nationaal Programma voor het Behoud van het Papieren Erfgoed, een samenwerkingsverband tussen de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief. Met een subsidie van het Metamorfozeproject laat het Letterkundig Museum in de komende maanden haar volledige Collectie Menno ter Braak in kleur scannen. Zo zal - indien aanwezig - naast iedere geëditeerde brief of tekst ook het origineel op de website te bekijken.

 

Manuscript van Menno ter Braak, Over Adwaita
(scan NLMD03_B00802B1-BindijkBijlage_057)

Samenwerking met anderen

De stichting streeft naar samenwerking met derden op het gebied van digitale editiewetenschap en Interbellumstudie. Met het Huygens Instituut, onderzoeksinstituut van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen. De Stichting Menno ter Braak is een samenwerkingsverband aangegaan met de Universiteit Utrecht. De afdeling Moderne Letterkunde van het departement Nederlandse taal en cultuur zal zich inzetten studenten uit zowel de bachelor- als de masteropleiding te rekruteren voor het verrichten van werkzaamheden in het kader van verschillende deelprojecten. De afdeling Moderne Letterkunde zal haar studenten in de fase van afstuderen wijzen op de mogelijkheden die de Stichting biedt om werkzaamheden ten behoeve van de website mennoterbraak.nl als stage, eindwerkstuk of scriptie gestalte te geven.

Medewerkers en stageplaatsen gezocht

Om haar doelstellingen te bereiken zoekt de Stichting steeds enthousiaste medewerkers. De Stichting wil daarnaast bemiddelen bij het creëren van stageplaatsen. Het secretariaat van de Stichting verstrekt graag inlichtingen.

Een geslaagd voorbeeld van een project, dat onlangs door bemiddeling van de Stichting tot stand kwam in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam is de afstudeerscriptie van Annelies Eichholtz, onder begeleiding van Dr. Rob van der Zalm: Menno ter Braak toneelschrijver en toneelcriticus. Zie pdf, deel 1 en pdf, deel 2.

Perspectief

Als alles volgens plan verloopt zal mennoterbraak.nl eind 2009 worden gelanceerd.

ARCHIEF

Nieuwsbrief 1, februari 2008

Marijke Dewaerheijt: Menno ter Braak in the digital age

 

Deze website is tot stand gekomen met medewerking van
Vincent Fenger en B. van Moerkerken